Platypus (vogelbekdier) – Australische dieren

1
1303
Platypus in gevangenschap
Platypus in gevangenschap

Soort:  Vogelbekdier / Platypus
Latijnse naam: Ornithorhynchus anatinus

De Platypus, in goed Nederlands ook wel het vogelbekdier, is een raar beest. Het is een waterdier, en een landdier. Het is een zoogdier, maar het legt eieren. Oftewel, volgens de biologieboeken waar ik vroeger uit moest leren, kan dit dier niet bestaan. Maar het bestaat wel. Je moet wel goed zoeken, want ze zijn niet veel groter dan een centimeter of 15. Daarbij wegen ze tussen de 700 gram en tweeënhalve kilo.

Sommigen zien dit dier als de evolutionaire missing link tussen zoogdieren en leggende dieren. En inderdaad is dit de enige diersoort binnen zijn familie en genus. Uit fossielen blijken er vroeger verwante soorten te zijn geweest, maar die zijn allemaal uitgestorven.

Leuk weetje: toen voor het eerst een opgezet exemplaar van de platypus aan de wereld werd getoond, dacht men dat het een hoax was. Wetenschappers dachten in 1799 dat er een paar verschillende diersoorten aan elkaar genaaid waren.

Nog een bijzonderheid; terwijl zo een beetje elke warmbloedige -en in ieder geval elk zoogdier- een lichaamstemperatuur van 37 graden heeft, is de gemiddelde lichaamstemperatuur van de platypus slechts 32 graden. Er zijn vermoedens dat dit een aanpassing is die het dier in staat stelt om in koudere omgeving te overleven.

Waar vind je ze?

Platypus zwemt
De kleine platypus is lastig te vinden, ook als het aan het wateroppervlak zwemt

Je vindt de platypus in het oosten van Australië en op Tasmanië. Eungalla National Park (Queensland) is trouwens een geweldige plek om het vogelbekdier te spotten. De platypus houdt van stroompjes en riviertjes. Of dat nu in Tasmanië of de heuvels is, of in de tropische gebieden maakt niet uit. Het leefgebied van het vogelbekdier lijkt niet gebonden te zijn aan klimaatzones, maar meer aan het afwezig zijn van (al te veel) mensen.

Platypus wonen in eenvoudige holen, waarvan de ingang ongeveer drie decimeter boven het waterpeil ligt.

Wat eten ze?

De Platypus is een jager. Het eet ringwormen, de larven van insecten, zoetwatergarnalen en rivierkrabjes. Of de prooidieren nu zwemmen of zich ingegraven hebben, de platypus weet ze te vangen.

De Platypus is een van de weinige dieren die in staat is om via electroreceptie hun prooi te vinden. Dit betekent dat ze in staat zijn om de minieme electrostatische velden te voelen die ontstaan wanneer hun prooi een spier aanspant. Het werkt dus als een soort radar.

Wanneer het een prooidier heeft gevangen, slaat de Platypus het eten op in de wangzakken. Vervolgens zwemt het naar de oppervlakte waar het in alle rust van de maaltijd geniet. Omdat de Platypus elke dag ongeveer een vijfde van zijn lichaamsgewicht moet eten, is het ruim 12 uur per dag bezig met zoeken naar eten.

Voortplanting

Zoals gezegd is de Platypus het enige eier-leggende zoogdier. Natuurvorsers snapten hier niets van. Leggen de vrouwtjes nu eieren of niet? In 1884 werd een onderzoeker naar Australië gestuurd. Een uitgebreide zoektocht volgde, waarbij 150 aboriginals hielpen werden een per eieren gevonden.

Het paarseizoen is tussen juni en oktober. Zoveel is duidelijk. Vrouwtjes leggen eieren. Dat weten we ook. Verder is er niet zo heel veel zeker. Uit onderzoeken lijkt naar voren te komen dat sommige Platypus een vast gebied bewonen en anderen rondtrekken. Ook vermoeden wetenschappers dat de Platypus polygaam is. Vrouwtjes, die vermoedelijk in hun tweedejaar volwassen zijn, paren dan met meerdere mannetjes.

Na de paring maakt het vrouwtje een nieuw nest. Dit nest bevat een gang van tot wel 20 meter lang. De gang wordt op diverse plekken geblokkeerd. Waarom is niet zeker, maar men vermoed dat het iets te maken heeft met overstromingsgevaar of dat het als een soort airco functioneert.

De mannetjes zijn na de paring klaar. Zij gaan door met hun leven.

De eitjes (altijd uit de linker eierstok, want de rechter doet het niet) rijpen geduren 28 dagen in de baarmoeder. Daarna worden ze gelegd en volgt 10 dagen van broeden.

Wanneer de jongen uit het ei zijn gebroken zijn ze blind, haarloos en kwetsbaar. De moeder voedt haar nageslacht met moedermelk. Omdat de platypus geen tepels heeft, scheidt de moeder de melk uit via de poriën van haar huid. De melk verzamelt zich in huidplooien in de buikregio, zodat de jongen het makkelijk kunnen opdrinken.

Omdat moeder ondertussen ook moet eten, verlaat ze tijdens de zoogperiode het nest af en toe om te jagen. Daarbij sluit ze het nest zorgvuldig af.

Na vijf weken worden de perioden van afwezigheid langer. Wanneer de jongen vier maanden oud zijn, graven ze zichzelf een weg uit het nest en gaan ze de wijde wereld in.

Mens en dier

Postzegel met afbeelding van een Platypus (vogelbekdier)

Ze zien er schattig uit, maar bewaar toch de nodige afstand. Aan hun achterpoot hebben ze namelijk een soort angel waarmee ze je kunnen steken. Een steek van de platypus is giftig en veroorzaakt (op zijn minst) helse pijnen.

De mens is echter gevaarlijker voor de platypus dan omgekeerd. Want je vindt het diertje nog maar met moeite. Ze zijn weliswaar nog niet officieel bedreigd met uitsterven, mede omdat het al sinds 1905 een beschermde diersoort is.

Voor die tijd werd het dier bejaagd. Ook raakte het vaak gevangen in vissersnetten.

Omdat het zo bijzonder is, wordt het dier ook veel gebruikt als mascotte of symbool. Zo verscheen het op postzegels (zie afbeelding) en munten.

De Platypus binnen de Aboriginal cultuur

Voor de aboriginals was de natuurlijke omgeving enorm belangrijk. Voor elke belangrijke plek en elk dier is wel een verhaal of legende te vinden. Vaak zelfs wel meerdere. Zo ook voor de platypus. Het verhaal “Waarom Platypus bijzonder is”, is een van mijn favorieten.

1 REACTIE

  1. oma heeft het Rollebollebeest voorgelezen . En toen hebben we ontdekt dat het een ±Platypus`is .We hebben het op de computer opgezocht en gezien dat je naar Australie moet gaan om hem te ontdekken . Dus ik moet heel veel en heel lang sparen om” dat te doen :

LAAT EEN REACTIE ACHTER

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.